“Бөртөҕө” сылгы кыстыга

Бу "Улахан Арыы" диэн ааттаах сиргэ Хаҥалас улууһун Улахан Аан нэһиллиэгин "Бөртө" собуотун сылгыһыттара былырыыҥҥы төрүөхтэрин аһатар түбүккэ сылдьаллар. Манна арыыга уопсайа хас да сүүс сылгы кыстыыр. Сыллата балаҕан ыйын ортото сылгылары өрүһүнэн харбатан туораталлар, муус устар ыйга диэри манна сылдьаллар.

От сыта дыргыйан эдэр сылгылары ыраахтан угуйар. Улахан Аан олохтооҕо Александр Абрамов урут уруккуттан сүөһү-сылгы көрүүтүгэр сылдьар уопуттаах үлэһит. Хас күн аайы томороон тымныыны, туманы аахсыбакка,сарсыарда эрдэттэн сылгыларга эбиэс, от биэрэр.

Александр Абрамов, "Бөртө" сылгы собуотун үлэһитэ: "Сарсыарда 7 чааска эклэбин. Кэлэн эбиэс ыһабын. Онтон отторун биэрэбин. Эбиэт кэннэ эмиэ от ыһабын".

Сылгылар уопсайа үс звенонан тураллар, ону таһынан маннык арыынан, алаастарынан эмиэ сылдьаллар. Аһылыгы киэҥ хонуунан тарҕатарга үлэһит ат уонна тыраахтыр көмө буолар. Тыраахтыр иккитэ кырынан күннээҕи от нуорматын тиэйэр. Эдэр сылгылары аһатыы арыый судургу эбит буоллаҕына, улахаттары булуу даҕаны уустук. Ол эрээри күннэтэ уопуттаах сылгыһыттар ир суолларын ирдээн аһаталлар. "Бөртө" сылгы собутугар бүгүҥҥү күҥҥэ 800-тэн тахса сыспай сиэлээх баар, онтон улахан аҥаара биэ.

Владимир Аммосов, "Бөртө" сылгы собуотун сүрүн сылгыһыта: "Быйыл сылгы туруга этэҥҥэ. Хаһаайыстыбаҕа төрүөх 63%, оттон биһиэхэ Сыһыы сылгы базатыгар 73%". 

Арыыга сыспай сиэллээхтэри 5 сылгыһыт көрөр-истэр. Быйылгы кыстыкка сылгы туруга орто диэн үлэһиттэр сыаналыыллар. Эбии аска бу тохсунньу 10 күнүттэн саҕалаан кыралаан киллэрэн эрэллэр. Уопуттаах сылгыһыкка Александр Абрамовка тутаах көмөлөһөөччүтүнэн кини ата Сурчаан буолар. Сурчаан соноҕос эрдэҕиттэн  көлүллэн номнуо 10 сыл устата биир да күн өрөбүлэ суох үлэ түбүгэр сылдьар.

 Александр Абрамов, "Бөртө" сылгы собуотун үлэһитэ: "Соноҕос эрдэҕиттэн сыарҕаны көлүйэ үөрэппитим. Онтум сааһырыар диэри сыарҕаҕа сылдьар".

Бөртө сылгы собуота саха сылгытын боруодатын тэнитиигэ, сайыннарыыга племенной хаһаайыстыба быһыытынан утумнаах үлэни ыытар. Ол курдук сыллата чугас эргин бөдөҥ даҕаны, кэтэх да хаһаайыстыбаларга сылгыларын атыылыыллар, быйыл 30-тан тахса төбөнү биэрэн тураллар.