Кыталык бииһин ууһа хоту өрүстэртэн итии сиргэ бараллар

Айылҕа дьиктилээхэй көстүүтэ, Саха сирин мааны көтөрө - кыталык үөрэ сарсыардаҥҥы халлааҥҥа. Алдан өрүс орто тардыытынан Охотскай Перевозка билигин кыталыктар бу курдук көтөн ааһаллар. Холобура, күн саҕаланыыта номнуо 200 тахса айылҕа мааныылаахтара Кытай хайысхатынан көппүттэр.

Билигин айылҕа ураты харыстанар сирдэрин дириэксийэтин үлэһиттэрэ, учуонайдар итиэннэ волонтердар бары "Куолума-Чаппанда" резерваатыгар үлэ үөһүгэр сылдьаллар. Саҥа  үлэҕэ киирбит - көтөрдөрү кэтээн көрөр дьиэҕэ үлэһиттэр дьуһуурустубанан олорон кыталыктары маныыллар.

Кыталыктар Яна өрүс сүнньүнэн сайылаан Индигиир, Алаһыай, Халыма эбэлэри ааһан, Дьааҥы хайаларын дабайаллар. Онтон бу Охотскай Перевоһунан Кытайга ааһаллар. Манна кинилэр Поянху күөлгэ кыстыыллар. Онтон саас дойдуларыгар төннөн бараллар.

Саргылана Михайлова, СӨ биологическай ресурсалар, ураты харыстанар айылҕалаах сирдэр уонна аан ыйылгылар дириэксийэтин салайааччытын солбуйааччы: «Миграция саҕаламмыта син балачча буолла. Биһиги кэтээн көрөрбүтүнэн, бастакы кыталыктар икки нэдиэлэ аннараа өттүгэр манан көтөн ааспыттара. Бүгүн кэтэһэ олоробут. Бэҕэһээ 4 үөр кыталыгы көрбүппүт. Алдьархай маанылар, ыксыыллар».

Билигин кыталыктар көтөн ааһалларын кэтииргэ 3 орнитолог үлэлиир уонна волонтердар. Николай Вавилов аатын сүгэр уопсай генетика институтун научнай үлэһитэ, генетик идэлээх Елена Мудрик массабай көтүү саҕана Москва куораттан кэлэн Томпо улууһугар үлэлиир.

Елена Мудрик, РНА Н.В.Вавилов аатынан уопсай генетика институтун научнай үлэһитэ (Москва к.): «Мой интерес заключается в сборе биологического материала. Например, перья, из них можно выделять ДНК и анализировать генетическую структуру популяции, а также определять пол. Наша задача — изучить генетическое разнообразие этой популяции».

Кыталыктар кыһыл кинигэҕэ киирбит симэлийэн эрэр көтөрдөргө киирсэллэр. Ол эрэн кэлиҥҥи кэмҥэ кинилэргэ улахан болҕомто ууруллан, кэтэбил күүһүрэн, аан дойдуну кытары көдьүүстээх үлэ баран көтөрдөрбүт ахсааннара элбээбитэ бэлиэтэнэр Холобура, 10 сыллааҕыта учуот түмүгүнэн  2000 эрэ эбит буоллахтарына, 2024 сыллаах дааннайынан 6900 тэҥнэспит. Онно төһүү "Кыталык көтүүтэ" бырайыак.

Иван Попов, Биологическай ресурсалар, ураты харыстанар айылҕалаах сирдэр уонна аан айылгылар дириэксийэтин салайааччыта: «Саҕаламмыта икки сыл буолла. Нордголд хампаанньа өйөөһүнүнэн сүрдээх улахан үлэ барда. Биһи кыталыкпыт манан ааһарын ааҕыы үлэтэ сыллата ыытыллар».

Билигин Алдан өрүс тардыытыгар турар ыстаансыйаҕа хаар түһүөр диэри учуот үлэтэ ыытыллыаҕа. Бүтэһик көтөн ааһар кыталыкка диэри.