Таатта улууһун Кыйы нэһилиэгэр 400 сыл аннараа өттүгэр көмүллүбүт буойун уҥуоҕун буллулар

Таатта Тыараһатын сирэ. Куҥхаайы алаас. Быһа холоон 400 сыл анараа өттүгэр көмүллүбүт буойун уҥуоҕа. Саха сиригэр киһини сиргэ көмүү православнай итэҕэл киириэҕиттэн барар диэн өйдөбүл сотуллар. Былыргы көмүү онуоха туоһу буолла. Соҕотохтуу эр киһи көмүллүбүт. Хоруоба кытары ураты.

Лидия Иванова, Хотугу аҕыйах ахсааннаах норуоттар кыһалҕаларын гуманитарнай чинчийэр институутун билим үлэһитэ: «Туоһунан бүрүллүбүт, онтуката ураты оһуордардаах. Оҥоһуута бороҕой эрээри ымпыга-чымпыга дьикти, ураты».

Лидия Федотовна Саха сиригэр көмүүлэри сыныйан үөрэтэр. Былыргы дьону көмүү улуустарынан араастаһарын таһынан, алаас алаас аайы ханнык биис олорбутунан кытары уратылаһар. Оттон бу сиргэ-уокка 17-с үйэҕэ Баатылы ууһа төрөөн-үөскээн олорбутун хаһаахтар докумуоннара чопчулуур. Ол кэм аны - археологтарынан үөрэтиллэн эрэр.

Денис Петров, Хотугу аҕыйах ахсааннаах норуоттар кыһалҕаларын гуманитарнай чинчийэр институутун билим үлэһитэ, археология экспедициятын салайааччыта: «Суолтата диэн хайдах дьоннор этилэрин, малларын эрэ буолбакка, хайдах быһыылаахтарый диэн. Антропология билигин сайда турар, 3D реконструкциялары оҥоруохха сөп буолла».

Антрополгтары кытта ыкса үлэлээһин мээнэҕэ буолбатах. Киһи уҥуоҕун кытары оноҕостоох ох сааны, быһаҕы-туһаҕы, ыҥыыры, иҥэһэни, тимир солуурчаҕы, бииргэ кистэммит аһы-үөлү буллулар. Маны таһынан буойун сэбэ-сэбиргэлэ болҕомтону тарта. Күн бүгүҥҥэ диэри кылыс, батас да буоллун, уга суох, тимирэ эрэ көстөрө. Бу сырыыга толору харыстаммыт.

Алексей Климовский, волонтер, тимир ууһа: «Бу переходун көрдөххө майгынныыллар. Ол тэриллэр уктара суохтар. Бу бастаан көһүннэ археологияҕа. Хайдах оҥоһуулааҕын көрүөххэ сөп буолла».

Көстүбүт сэрии сэбиргэлэ ханнык көрүҥҥэ киирсэрэ эбэтэр олох атын көрүҥ буолара өссө быһаарыллыаҕа. Ол эрэн, урукку  кыргыһыы сэптэриттэн үрдүк хаачыстыбалааҕа бэлиэтэннэ. Саҥа булумньу учуонайдар интэриэстэрин өссө көбүттэ.

Денис Петров, Хотугу аҕыйах ахсааннаах норуоттар кыһалҕаларын гуманитарнай чинчийэр институутун билим үлэһитэ, археология экспедициятын салайааччыта: «Таатта диэки үлэлиэххэ наада дии саныыбын. Үһүйээннэринэн да, историческай дөкүмүөнүнэн да көрдөххө бэрт улахан Баатылы диэн аҕа ууһа олоро сылдьыбыта».

Түҥ былыргы буойун уҥуоҕун салгыы түмэлгэ туттарардыы бэлэмниэхтэрэ. Ол иннинэ тугу аһаан-сиэн сылдьыбытын, ыарыынан ыалдьыбытын, туруга хайдаҕын билэр судмедэкспертиза чинчийиитин ааһыаҕа. Оттон сааһын чопчу билэргэ Новосибирскайга радиоуглероднай аналиһы барыаҕа. Оттон сэбэрэтин Москватааҕы антропологтарга быһаартарыахтара. Биир киһи уҥуоҕа оччотооҕу кэми толору сырдатыаҕа.