Окладников суолунан ыччат археологтар
Лөгөй Тойон олорон ааспыт сиригэр-уотугар ыччат археологтар. Историк идэтин баһылыыр устудьуоннар улуу өбүгэбит алааһын Ымыйахтаах күөлүн кытыытын сыныйаллар. Сир кырсын бу курдук сэрэнэн хаһыйан, урукку кэм кэрэһиттэрин көрдүүллэр. Кинилэр ааттаах-суоллаах бөдөҥ археолог Алексей Окладников суолунан сылдьаллар.
Альберт Белолюбский, М.К. Аммосов аатынан ХИФУ историческай факультетын устудьуона: "Окладников 1940 сс. хаһыы оҥорбута. Онтон ыла 80 сыл ааста. Билигин бу сирдэри өссө хаһан көрүөххэ наада, хаалбыт элбэх буолуохтаах. Итиэннэ ону чинчийэн, баар матырыйааллары хаҥатыахха наада".
Ымыйахтаах култуурата кэлиҥҥи неолит кэмигэр киирсэр. Ол эбэтэр биһиги эрэбыт 3000 кэриҥэ сыл иннинэ. Бу үлүгэрдээх улахан кэрчик кэми ситимнээччилэр археологтар. Устудьуоннар өр өтөр буолбаттар туой кырамтатын булаллар. Иһит халыҥынан сыаналааннар 18 үйэ бүтүүтэ диэн сабаҕалыыллар.
Эсмиральда Уларова, М.К. Аммосов аатынан ХИФУ историческай факультетын устудьуона: "Бүгүн биһиги туой кырамтатын буллубут. Бу иһит үлтүркэйэ. Ол аата манна дьон олоро сылдьытын туоһулуур".
Устудьуоннар бу үлэлэрэ инникитин аргелогическай хаһыыны оҥорууга төһүү буолар. Кинилэр сылдьыбыт, үгүс булумньу булбут сирдэригэр инникитин хаһыы ыытыллыа.
Күннэй Пестерева, М.К. Аммосов аатынан ХИФУ историческай факультетын уһуйааччыта: "Оҕолору кытта күөллэринэн, кыра үрэхтэринэн кэтээн көрүү диэн оҥоробут. Ол аата 10-20 килэмиэтири сатыы хаамаммыт былыргы дьон олоро сылдьыан сөптөөх сирдэрин көрдүүбүт".
Бу археологическай кэтээн көрүүгэ Хотугулуу-Илиҥҥи федеральнай университет, гуманитарнай чинчийэр институт уонна Саха түмэлэ буолан кыттыгастар. Кинилэр "Археолог оскуолата" диэн бырайыак иитинэн үлэлииллэр. Онон саха норуотун историятын биир бөдөҥ кэрэһитэ - Суотту "Доҕордоһуу" түмэлин көрүү сүрүн пуун.
Рената Анисимова, М.К. Аммосов аатынан ХИФУ историческай факультетын устудьуона: "Түмэл олус киэҥ сирдээх. Ол иһин олус элбэх былыргы тутуулар уонна үтүктэн оҥоруулар бааллар. Холобур, биһиги таҥара дьиэтигэр сырыттыбыт. Манна тутуу хаамыыта барыта сиһилии көстөр. Түмэлгэ баар тутуулар бары Саха сирин историятын туоһулара".
Устудьуоннар түмүккэ түмэл сирин ыраастаатылар,манан кинилэр историяны сайыннарыыга бэйэлэрин кылааттарын киллэрдилэр.